Özsevici (Narsistik) Kişilik Bozukluğu

31.12.2015

Özsevici (Narsistlik)

Narsist kişiler, kendilerini fiziksel ve ruhsal yönden aşırı beğenirler. Diğer insanlara göre kendilerini üstün görürler, sürekli beğenilme, ilgi ve onay beklentisi içindedirler. Gittikleri her yerde özel ilgi göreceklerini düşünür, üstün yerleri hak ettiklerine inanırlar. Narsist birey, benlik saygısını bu şekilde besler. Ona göre en güzel, en yakışıklı, en parlak, en zeki odur ve o olacaktır. Hiç şüphesiz, böyle bir özsevicilikte hayal kırıklarına ve incinmelere sık rastlanır. Beklentileri karşılanmayınca özsaygıları düşer, bu sebeple kişiler depresif hissedebilirler. Narsist kişiler, eleştiriye dayanamaz; sürekli övgü bekledikleri için, davranışları da bunları elde etmeye yönelik olacaktır.

Bu kişiler, kendilerini daha üstün göstermek için, başkalarını kullanabilir ve onların haklarını hiçe sayabilirler. Çıkar ilişkilerine açık olabilir, başkalarının duygu ve düşüncelerini, gereksinimlerini anlamakta zorluk yaşayabilirler. Bu sebeple kuracakları ilişkileri bencil ve benmerkezci olarak tanımlamak mümkündür.

Narsist kişilik neden gelişir?

Kişilik bozukluğunun gelişiminde, 0-6 yaş, çok önemli bir dönemdir. Bu dönemde çocuk aileyle ilişki kurar. Özellikle anneyle kurduğu ilişki, onun kişilik gelişiminde ve sonraki yaşamında etkili olacaktır. Çocuk aileden gelen beklentileri karşılamak durumundadır ve aile çocuğu bu beklentileri karşılaması için, belli bir seviyede tutar. Ancak, aile bunu bilinçli olarak yapmaz. O, aile için en zeki, en başarılı, en uslusu olmalıdır. Durum böyle olunca, çocuk kendi potansiyelini ortaya koyamaz ve kendi kararlarını alamaz hale gelir.

Narsist kişilik bozukluğunun temelinde, erken çocukluk döneminde anne babanın yeterli eşduyum göstermemeleri; çocuğun uygun anne babalık ortamında gerçek dünyanın düş kırıklıkları ile yeterince karşılaşamaması yatmaktadır. Anne babanın, çocuğun özelliklerini aşırı yüceltmeleri ve vurgulamaları ile sürekli beslenen çocuk, gereksizce büyüklenen özbenlik duygusu oluşturur. Bunun da “Narsizmin” oluşumunda önemli bir payı vardır. Ayrıca Narsistlerin öykülerinde, çocuklukta duygusal ihmal belirgindir.

Narsist kişilerin derinlerine bakıldığında, yoğun bir değersizliğin hakim olduğu görünür. Bu duygudan kurtulabilmek için, sürekli değerlerini yükselten aktiviteler içinde bulunurlar. Bunlar başarılı olmaya çalışmak ve başarı peşinde koşmak gibi olabilir. Ancak, tüm bu süreçlerin farkında değildirler, bunları bilinçsizce yaparlar.

Narsistik kişilik bozukluğu olan kişiler, söyle düşünebilir:

• Ben çok özel bir insanım

• Üstün biri olduğum için, özel davranılmayı ve bir takım ayrıcalıklar tanınmasını hak ediyorum

• Başkalarına uygulanan kurallar beni bağlamaz

• Tanınmak, övülmek ve hayran olmak çok önemlidir

• Benim konumuma saygı göstermeyenlerin cezalandırılması gerekir

• Diğer insanlar, benim gerekmelerimi karşılamadılar

• Hak ettiğim saygıyı görememem ya da hak ettiklerimin verilmemesi bağışlanamaz

• Başkaları, kendilerine duyulan hayranlığı ve sahip oldukları varlığı hak etmiyor

• İnsanların beni eleştirme hakları yok

• Ben çok yetenekliyim, başkalarının benim durumuma gelebilmeleri için, kendilerine yeni yollar bulmaları gerekir

• Ancak benim kadar zeki ve parlak olanlar beni anlayabilirler

• Büyük şeyler istemek için her türlü nedenim var

Narsistlerin dışa vurdukları kendini beğenmişlik ve güven havasının, başkalarının hayranlığını kazanması ve onların sözünü dinlemelerini sağlaması şaşırtıcı değildir. Çevrelerindeki insanları tartarlar ve kendilerine saygı gösterecek gibi olanları hemen ayırt ederler. Narsistler, sıklıkla karşılığında pek bir şey beklemeden karşılarında hürmetle eğilecek, ‘düşünceli’ bağımlı bir kişiyi bulup çıkarırlar.

Bazılarında ise, Narsistik yapı hemen fark edilmeyebilir. Mütevazi ve kibar görünmeye çalışabilir, övgü sevmeyebilirler. Kendilerine yakından bakıldığında, derinlerinde yatan bir büyüklenmecilik olduğu söylenebilir. Örneğin işinde başarısızlığa uğrayan bir kişi, söyle yorum yapabilir: Bulunduğum konumda çalışıp çalışmamam benim için önemli değil, ama şirket benim gibi birini kaybetti.

Narsist kişiler, insan ilişkilerinde sorun yaşarlar. Sıklıkla sevgili ile yakınlaşma ve sonra ayrılma sorunları yaşarlar. Sık sık kavga edip tekrar tekrar barışırlar. Sıklıkla sevgili değiştirebilir, aynı kişiyle sürekli tartışma yaşayabilirler. Bu kişileri uzaktan tanıyanlar ise, kendilerini karizmatik ve çekici olarak nitelendirebilir. Narsist kişiler genellikle politikacı, yönetici, bilim adamı, lider olurlar; ancak zaman zaman iş yerinde saldırgan ve bencil tutum sergileyebilirler. Bu kişilerin iş yaşamı, sevgili ilişkileri, çocuklarıyla olan ilişkilerinin hemen hemen hepsinde problem vardır. Narsist kişiler, özellikle Borderline kişilik yapısında olan sevgililer edinirler. Bu kişiler ulaşılmaz kişiler olabilir ve elde ettiklerindeyse onları değersizleştirirler. Bu nedenle partnere sık sık öfke duyarlar. İlişkileri iyi gitmediğinde de, alternatif partner arayışına geçer, değersizlik duygularından kurtulabilmek için sık sık mastürbasyon yaparlar. Tehlikeli sporlara yönelebilir, alkol ya da esrar tüketebilirler, pornografi ve sapkın ilişkiler içinde olabilirler. Bunlar kişinin savunma mekanizmasını oluşturur ve narsistik duygusal kırılmalar arttıkça, bu tür uğraşlar artış gösterecektir. Bu tarz kırılmalar, örneğin başarısız olma, hoşlandığı kadını elde edememe, eleştirilme, terk edilme gibi durumlarda, vücutta somatik hastalıklar belirebilir. Örneğin kişinin beli, başı, sırtı ağrır, nefes almada güçlük çeker, aşırı yeme ya da tam tersi, iştahta azalma olur. Mide ve bağırsak, hazımsızlık sorunu yaşayabilir ve bu şikayetlerinden dolayı doktora başvurabilirler. Kişi boşalma, sertleşme, başka kadınlara aşırı ilgili, sık mastürbasyon, eşcinsel olabileceğine dair korkular yaşayabilir.

Tedavisi var mıdır?

Narsistik kişiler, terapiye zor gelen kişilerdir. Onlara göre, terapiye gelmek zayıflık göstergesidir. Bu nedenle, temel sebebin ruhsal sorunlar olduğunu düşünemezler ve terapiye gelmezler. Geliş sebepleri, genellikle depresyon, kaygı, panik atak, mutsuzluk, boşluk hissi ve cinsel sorunlardır. İnsan ilişkilerinde sorunlar yaşadıkları için gelirler; aile içi çatışmaları vardır, parteri terk etmiştir ya da bir başarısızlığa uğramış olabilirler.

Terapiye başvurma sırasında, temel sebep gözönünde bulundurulmalıdır.

Narsistik kişilik bozukluğu, dinamik psikoterapi ile tedavi edilebilir. Terapist için zor vakalar olabilir. Terapist, zaman zaman idealize edebileceği gibi, zaman zaman da öfke duyulan kişi olabilir. Terapi süreleri değişkenlik göstermekle birlikte, bazılarında bu durum uzun sürebilir. Konusunda uzman ve deneyimli bir terapist ile sonuç verimli olacaktır.


Uzman Klinik Psikolog Nurdan GÜNDOĞDU




Sayfamızı beğenerek güncel haber ve duyurularımızı, doktorlarımızın sağlık tavsiyelerini Facebook duvarımızdan kolaylıkla takip edebilirsiniz.